10 จุลินทรีย์บ่อปลา ยี่ห้อไหนดี ปี 2026 ปรับคุณภาพน้ำ บำบัดน้ำเสีย

ในน้ำที่เราใช้เลี้ยงปลาต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นรูปของตู้หรือบ่อจะมีสารอินทรีย์อยู่ในนั้น ซึ่งเกิดจากของเสียในระบบ ไม่ว่าจะเป็นขี้ปลา เศษอาหาร ตะกอนต่าง ๆ อยู่ภายในตู้หรือบ่อ ซึ่งสารเหล่านี้คือที่มาของวงจรไนโตรเจนที่เรียกว่าแอมโมเนีย (NH3/NH4+), ไนไตรท์ (NO2) และไนเตรท (NO3) โดยแอมโมเนียจะเป็นอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตในน้ำมากที่สุด เช่น การขัดขวางการรับออกซิเจนของเหงือกปลา ทำให้ปลาหายใจลำบาก นานเข้าอาจถึงขั้นเสียชีวิตได้ จึงเป็นหน้าที่ของจุลินทรีย์ที่จะเข้ามาดูแลคุณภาพน้ำ ทำหน้าที่ย่อยสลายแอมโมเนีย ไนไตรท์และไนเตรท เช่น จุลินทรีย์กลุ่มบาซิลลัส เช่น บาซิลลัส ไลเคนิฟอร์มิส (Bacillus licaniformis) หรือ บาซิลลัส ซับทิลิส (Bacillus Subtilis) จะสามารถบำบัดของเสียในก้นบ่อและสารแขวนลอยได้ดี

สาเหตุที่ทำให้ออกซิเจนในน้ำลดลงมาจาก 2 ปัจจัยหลัก คือ อุณหภูมิที่สูงขึ้นและการหมักหมมของซากตะกอนต่าง ๆ ทั้งขี้ปลา ซากพืชซากสัตว์ และเศษอาหาร ซึ่งส่งผลต่อตัวปลาในการแลกเปลี่ยนออกซิเจนในน้ำเข้าสู่เหงือก ดังนั้น เราจึงต้องหาจุลินทรีย์กลุ่มแลคโตบาซิลัส (Lactobacillus) หรือกลุ่มจุลินทรีย์สังเคราะห์แสงสายพันธุ์ Rhodospirillaceae หรือกลุ่มไนตริฟายอิง (Nitrifying) มาช่วยเพิ่มอัตราการละลายออกซิเจนในน้ำอย่างรวดเร็ว

เคยมีคำถามติดตลกว่า ทำไมปลาอยู่ในน้ำแต่ตัวยังเหม็น ซึ่งจริง ๆ แล้วในตัวปลาจะมีสาร Trimethylamine Oxide ซึ่งเป็นโปรตีนชนิดหนึ่งที่คอยสร้างสมดุลของร่างกาย แต่มีผลพวงที่ทำให้เกิดกลิ่นคาวโดยเฉพาะเมื่อปลาตาย และเมื่อปลาตายในบ่อหรือในตู้ก็เป็นปัจจัยหนึ่งที่ทำให้น้ำที่เลี้ยงปลามีกลิ่นเหม็น แต่ปัจจัยหลัก ๆ ก็จะเป็นในเรื่องของเสียต่าง ๆ ในน้ำ ไม่ว่าจะเป็นขี้ปลาและเศษอาหาร เมื่อสะสมไว้นาน ๆ ก็เกิดเป็นก๊าซแอมโมเนียจนส่งกลิ่นเหม็นขึ้นมาโดยเฉพาะสัตว์ที่อาศัยในน้ำอาจถึงขั้นเสียชีวิตได้และยังเป็นมลพิษทางกลิ่นต่อผู้เลี้ยงและสิ่งแวดล้อมรอบ ๆ อีกด้วย

ดังนั้น เราจึงต้องมีการใช้จุลินทรีย์ที่สามารถยับยั้งก๊าซแอมโมเนียหรือเปลี่ยนรูปแอมโมเนียให้เป็นไนไตรท์และไนเตรทตามลำดับ เช่น จุลินทรีย์กลุ่มไนตริฟายอิ้ง ที่มีคุณสมบัติในการควบคุมแอมโมเนียและไนไตรท์ซึ่งเป็นสาเหตุของกลิ่นได้อย่างมีประสิทธิภาพ